Harry Haddering
Nieuwsuur koos gisteravond voor andere acrualiteiten. De genoemde uitzending is doorgeschoven naar vandaag DINSDAG 14 februari
Op twee december vorig jaar schreef ik de blog "media wel of geen beperking"zie hier mijn tekst van 2 december hierin vroeg ik mij af in hoeverre het medialandschap in Nederland wel een weerspiegeling was van onze maatschappij, en dan voornamelijk op televisie, nu wil ik jullie zeggen dat het melden van zaken die je aan de kaak wilt stellen helpt. Nadat ik bijna twee weken geleden redelijk de geschreven media haalde zal ik maandag 13 februari in Nieuwsuur zitten als er tenminste geen wereldnieuws gaat komen dat het item over de Wet "werken naar vermogen" doorschuift.
Op het moment dat ik deze blog schrijf, is het zaterdag de elfde februari en ben ik best wel moe. Voor enkele minuten televisie ben je uren bezig. Men gaat er in televisieland vanuit dat je een uur draait voor één minuut televisie. Wat er uiteindelijk vanavond te zien zal zijn weet ik niet, het zal afhangen van wat er op de montagetafel overblijft. Wees niet bang, het zal geen droog politiek verhaal worden. Er is mij gevraagd om veel op mijzelf te betrekken maar ik wil hier wel graag een deel van onze bezwaren op de Wet werken naar vermogen dele.n Want misschien gaan belangstellenden mij wel "googelen"en dan komen ze hoop ik ook hier op geenbeperking.nl uit.
Achtergrond
De Invoering van de Wet werken naar vermogen heeft uiteraard te maken met de sterke groei van het aantal Wajongers. Inmiddels zijn er ruim 200 duizend Wajongers. Verder werken er ongeveer 100 duizend mensen in de sociale werkvoorziening. De Krom vindt dat veel te veel.
De groei van het aantal mensen in de Wajong is overigens te wijten aan een complex van factoren. Scholen die leerlingen met een beperking onvoldoende hebben voorbereid op de arbeidsmarkt, onvoldoende stages voor de doelgroep, werkgevers met koudwatervrees, heel ingewikkelde regelingen om mensen in dienst te nemen, een algehele mentaliteit in de maatschappij dat deze mensen beter af zouden zijn met een uitkering etc.
Wat wil de Krom nu?
Enkele hoofdpunten:
- De Wajong is straks alleen nog voor mensen die volledig en duurzaam arbeidsongeschikt zijn.
- De overige mensen met een arbeidshandicap komen straks in één regeling, de Wet werken naar vermogen. Dit betekent voor veel van de huidige Wajongers een verlaging van hun inkomen tot bijstandsniveau. En heel veel nieuwe instromers, die gedeeltelijk kunnen werken, zullen helemaal geen uitkering meer krijgen vanwege de invoering van een huishoudinkomentoets. Dat treft mensen met een beperking die bij hun ouders wonen, met een partner samenwonen of eigen vermogen hebben. (Zie verderop het verhaal over de Nuggers.)
- Gemeenten gaan de Wet werken naar vermogen uitvoeren. Zij krijgen echter tegelijkertijd veel minder budget voor reïntegratie
- Werkgevers krijgen de mogelijkheid van loondispensatie: alleen voor wat de werknemer echt presteert hoeft hij te betalen; de gemeente kan aanvullen tot het minimumloon.
De Krom vindt dat iedereen die kan werken zoveel mogelijk moet gaan werken. Uiteraard vinden wij dat ook. Ook wij vinden dat we de mogelijkheden van mensen het uitgangspunt moeten zijn. Helaas lijken de Kroms plannen vooral ingegeven door bezuinigingsdrift: lagere uitkeringen, minder geld naar de sociale werkplaatsen, minder geld voor re-integratie etc. Kortom, hij gelooft blijkbaar vooral in negatieve financiële prikkels voor mensen met een arbeidsbeperking.
Er is op het moment al een groot gebrek aan passende arbeid voor deze doelgroep. De Krom is trots dat hij nu afspraken met werkgevers heeft gemaakt over 5.000 werkervarings/-stageplaatsen. Maar dit is een druppel op de gloeiende plaat. Er is behoefte aan tienduizenden nieuwe arbeidsplaatsen.
- Zo komen er vanaf 2013 ieder jaar 10.000 tot 12.000 nieuwe mensen in de Wwnv
- Er staan nu al 20.000 mensen op de wachtlijst Soc Werkvoorziening die moeten uitstromen naar reguliere werkgevers
- Uit de Wajong moeten 30.000 tot 50.000 mensen uitstromen
- Uit de Sociale Werkvoorziening moeten de komende jaren ook nog 30.000 – 40.000 mensen uitstromen naar reguliere werkgevers. Uiteindelijk wordt de SW teruggebracht naar 30.000 plekken over ca. 15 – 20 jaar.
Kortom, de afspraak met de werkgevers – 5000 werkervaringsplaatsen - is een doekje voor het bloeden.
Ander grote punten van zorg zijn:
Positie van de Nugger
Jongeren met een arbeidsbeperking die (gedeeltelijk) kunnen werken krijgen straks te maken met een huishoudinkomenstoets. Dit betekent dat als zij nog thuis wonen of samenwonen dat ze geen aanspraak kunnen maken op een uitkering en niet op passende voorzieningen vanuit het UWV. Volgens onze berekeningen zal dit ongeveer tienduizend jongeren met een beperking per jaar gaan betreffen. Deze zogenaamde Nuggers (Niet uitkeringsgerechtigden) kunnen wel eens helemaal buiten de boot vallen. Gemeenten hebben er namelijk geen financieel belang om de Nugger aan het werk te helpen, omdat ze hen geen uitkering verstrekken. Dus tegenover kosten staan geen baten voor de gemeenten.
Onvoldoende prikkels voor werkgevers
Er zijn weinig concrete maatregelen om werkgevers te prikkelen mensen met een arbeidsbeperking aan te nemen. In het wetsvoorstel worden opnieuw de no-risk polis en de loondispensatie van stal gehaald. Deze instrumenten bestonden al. Dus hier heeft het kabinet teleurstellend weinig nieuws te bieden.
De CG-Raad vindt dat werkgevers bereid moeten zijn om mensen duurzaam in dienst te nemen. En daar ontbreekt het nog veel te vaak aan. Hier moeten betere afspraken met werkgevers over worden gemaakt. Ook werkgevers moeten een cultuuromslag maken. Het moet vanzelfsprekend worden om mensen met een beperking aan het werk te hebben
Studieregeling
Het treurige is zelfs dat een goede bestaande regeling verdwijnt. In de huidige Wajong zit bijvoorbeeld een effectieve studieregeling waarmee jonge mensen met een arbeidsbeperking hun kansen op de arbeidsmarkt kunnen vergroten. (Studeren met hulp van een gedeeltelijke uitkering) Deze studieregeling verdwijnt in de nieuwe Wwnv. Erg onverstandig.
In de Wwnv krijgen werknemers te maken met de huishoudinkomenstoets*, de middelentoets*, het wegvallen van de studieregeling uit de Wajong. Het wordt bijna onmogelijk om te ontsnappen aan het Wwnv-systeem. En voor velen is het nog maar afwachten of ze in aanmerking komen voor begeleiding naar werk en ondersteuning op het werk. (Gezien de bezuinigingen op reintegratiebudgetten en de onduidelijke positie van de Nugger). Voor velen dreigt een somber toekomstperspectief. Dit werkt niet motiverend.
Daar komt nog bij dat ze ook een soort tweederangs werknemers kunnen worden. Het kabinet creëert de mogelijkheid dat mensen heel lang onder het Wettelijk minimumloon betaald krijgen (zie later)
* huishoudinkomenstoets: jongeren met een arbeidsbeperking mogen geen aanspraak meer maken op een uitkering of op passende voorzieningen vanuit het UWV, als ze thuis- of samenwonen.
* middelentoets: toets op het (inkomen) uit vermogen/bezit: zit nu ook in de WWB.
Om (vooral jonge) mensen met arbeidsbeperkingen aan het werk te krijgen is een omslag in denken nodig. Die omslag moet ook van de mensen met een arbeidsbeperking zelf komen. Van hen mag ook eigen initiatief worden verwacht om aan het werk te komen. Maar ook de werkgevers en bijvoorbeeld scholen zullen veel actiever moeten worden om mensen met een beperking een echte kans te geven op de arbeidsmarkt
Werkgevers
Voor werkgevers moet het aantrekkelijk worden om mensen met een arbeidsbeperking aan te nemen. Daarvoor wil De krom vooral het instrument van loondispensatie inzetten: werkgevers krijgen toestemming om een lager loon te betalen, naar loonwaarde. Dit ligt onder het Wettelijk minimumloon (WML). De gemeente verstrekt dan een aanvullende uitkering. Dit kan maximaal voor 9 jaar. Het inkomen, loon met uitkering, zit dan tussen bijstand en WML in en groeit daar uiteindelijk naar toe. De Krom zet volledig in op loondispensatie, maar het instrument bestond al in de Wajong en werkte toen nauwelijks.
De CG-Raad vindt samen met Toon.me dat er aan werkgeverskant veel robuustere maatregelen nodig zijn, zodat werkgevers echt in de doelgroep gaan investeren. Zoals:
o Bonussysteem invoeren voor werkgevers die mensen met arbeidsbeperkingen duurzaam in dienst nemen: o.a. kortingen op werkgeverslasten
o Stevige afspraken in CAO’s met streefcijfers voor aantal mensen in dienst, afspraken over scholing, ondersteuning etc
o Vergoeding voor werkgevers van de kosten van aanpassingen werkplek, ondersteuning e.d.
o Het promoten van maatschappelijke verantwoord ondernemen bij aanbestedingen. Bijvoorbeeld dat je alleen een bepaalde klus van de overheid krijgt als je daarbij stageplekken inruimt voor Wajongers etc.
Werknemers
Ook voor de doelgroep zelf kan de overheid extra stimuleringsmaatregelen treffen. Zoals:
o Ondersteunen van ondernemingen van en door mensen met een beperking zelf met o.a. microkredieten en stimuleringsregelingen
o Ondersteunen ZZP’ers met een arbeidshandicap
o Het nieuwe werken promoten, waardoor fysieke beperkingen minder een obstakel hoeven te zijn
o Werk- en stimuleringsprogramma’s ontwikkelen op lokaal niveau; creëren van werkervaringsplekken en banen bij werkgevers
Onderwijs
Een belangrijke rol in de omslag van denken speelt ook het onderwijs. Het (speciale) onderwijs zou mensen met een arbeidsbeperking beter moeten voorbereiden op een toekomst in het reguliere arbeidsproces. In Nederland is een systeem gebouwd dat mensen afhankelijk en passief heeft gemaakt en dat moet en kan anders. Gelukkig zijn veel scholen op dit punt nu wel met een omslag bezig. De CG-Raad pleit ervoor dat dit inderdaad een radicale omslag wordt.
De CG-Raad vindt samen met Toon.me dat mensen met een arbeidsbeperking een reëel perspectief moeten hebben op maatschappelijk ontwikkeling, een eigen inkomen en op mee kunnen doen aan de samenleving. Maw de afhankelijke positie van deze groep moet doorbroken worden. Het moet vanzelfsprekend zijn dat je collega’s hebt met een beperking. Investeer daarin al zo vroeg mogelijk. Door bijvoorbeeld een goede aansluiting tussen onderwijs en werk.
Verder moet er veel meer worden uitgegaan van de eigen kracht van mensen. Nu worden mensen veel te afhankelijk gemaakt. Mensen met een arbeidsbeperking moet veel meer de mogelijkheid worden geboden om het zelf te doen, zelf de regie te nemen, zelf op werkgevers af te stappen. De overheid moet dat faciliteren en stimuleren.
Werkgevers en ook de andere betrokken partijen moeten veel meer kijken naar wat mensen kunnen. Nu worden er alsmaar hogere eisen aan functies gesteld. De menselijke maat is zoek. Banen moeten meer afgestemd worden op de persoon, in plaats van andersom. In het eerste geval zet je mensen in hun kracht, in het twee geval wijs je mensen alleen op hun beperkingen of wijs je ze zelfs volledig af.
Dit uitgaan van de eigen kracht van mensen, komt ook tot uiting in de nauwe samenwerking tussen de CG-Raad en TOOON: de vorig jaar opgerichte belangenvereniging voor en door mensen met een arbeidsbeperking. TOOON is ook een teken dat mensen met een arbeidsbeperking er genoeg van hebben dat er alsmaar over hen gepraat wordt en dat ze veel meer zelf het heft in handen willen nemen. Toon wil oa nadrukkelijk stimuleren dat mensen met een arbeidshandicap zich beroepsmatig ontwikkelen. Dit is een echte omslag van denken vanuit de mensen zelf. Vanuit positieve prikkels niet vanuit negatieve.